امید حیات و ثبت جهانی هنر زری بافی

گروه هنر انجمن اندیشه و قلم، نخستین نشست از سلسله نشست های " هنرهای بومی ايران " را به شرح و بررسی "هنر زری بافی" اختصاص داد.

 در این نشست که عصر یک شنبه اول مرداد با حضور علاقه مندان در محل سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری برگزار شد کورش غربی طراح بین المللی مد و لباس و نخستین طراح لباس زربفت بعد از انقلاب و علی نعیمایی و دهقان هنرمندان و اساتید هنر زری بافی، به بررسی ابعاد مختلف این هنر در ایران در یکی از حساس ترین و پرمخاطره ترین دوران این هنر که سمت نابودی می رود پرداختنند. هم چنین در این نشست مستند برادر سیم، خواهر زر به اکران خصوصی گذاشته شد و با علی مقامی و محمدرضا عابدی شاهرودی؛ کارگردان و نویسنده این اثر،  در باره این مستند و هنر زری بافی به صحبت پرداخته شد.

این جلسه که با حضور اساتید زری بافی و ترمه، مسئولین و متخصصین بخش های کارشناسی میراث فرهنگی، فیلم نامه نویس و کارگردان مستند "برادر سیم، خواهر زر" و طراح بین المللی مد و لباس و جمعی دوست داران فرهنگ و هنر در سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشی گری برگزار شده بود بعد از صحبت مقدماتی کارشناس و مجری برنامه، احمدرضا توجهی، با مقدمه علی حاجی شیزری، مدیر کل توسعه و ترویج صنایع دستی سازمان میراث فرهنگی آغاز شد.

علی حاجی شیزری ضمن اشاره به نمایشگاه برگزار شده و این نشست، بیان داشت: "این کار بعد از انقلاب اسلامی نخستین  رویداد ما به صورت رسمی در حوزه زری بافی بوده است که با استقبال مخاطبین در دوره نمایشگاهی اش نیز مواجه بود."

بعد از این مقدمه، نوبت به صحبت کارشناس با کورش غربی، طراح بین المللی مد و لباس رسید.

کورش غربی ضمن تعریف و اشاره ای به هنر زری بافی مستقیم به این موضوع پرداخت که "ارزش این نوع پارچه فقط برای نخ طلای آن نیست، ارزش این پارچه برای زحمت و هنری است که پشت این کار هست." او در پاسخ به این سوال که چه چیزی باعث شد که به کمک هنر زری بافی این طراحی را داشته باشد گفت: "من خارج از ایران بودم که استاد نعیمایی تماس گرفتند و برای من پارچه زربفت را توضیح دادند و گفتند که با هم دیگر همکاری داشته باشیم. و من هم به ایران آمدم و با استاد نعیمایی و استاد دهقانی جلسه ای داشتیم و کاملا در باره زری بافی برای من توضیح دادند و من هم مفتخر شدم با داشتن چنین پارچه ای توانستم کمکی را در این راستا انجام بدهم."

کورش غربی به این سوال که چه قدر این هنر، به خصوص زمانی که طراحی مناسبی برایش کار می شود، مورد استقبال مردم ایران و دنیا واقع خواهد شد، گفت: "من با قاطعیت می توانم بگویم که هر چیزی که اصالت داشته باشد و اصیل باشد، همیشه و هر جا که باشد و دیده شود، خودش را نشان می دهد و می تواند استقبال مردم را در پی داشته باشد."

وی افزود: "من ایران را از لباس و پارچه های اصیل ایران می گیرم و پارچه هایی که استفاده می کنم همه پارچه های اصیل ایرانی هستند و این موارد وقتی کنار یک دیگر قرار می گیرند به این دلیل که اصالت دارند، مورد استقبال واقع می شوند و در خارج از کشور نیز مورد استقبال همه بوده است."

او در پاسخ به این سوال که چه کسانی در ایران از این نوع لباس استفاده می کرده اند، گفت:" تا آنجایی که من می دانم این یک لباس سلطنتی بوده است و پادشاهان و افراد خاص استفاده می کردند و امروز هم بنا به شرایط کاربرد خودش را از دست داده است" او هم چنین اضافه کرد: "لباس زری بافی یک پارچه خیلی با ارزش است و همه کار های آن با دست انجام می گیرد. و طراحی ای که صورت می گیرد باید در شان این پارچه باشد. بعد از طراحی نیز همه کارهای آن از جمله دوخت آن با دست انجام می شود و از چرخ استفاده نمی کنند. و دلیل آن این است که ارزش کار را بیشتر کند و بیشتر نشان دهد."

او در پاسخ به این سوال کارشناس که هنر هایی مثل ترمه و زری بافی که امروز از جنبه کاربردی خودشون دور شده اند، چه قدر باید این تلاش صورت بگیرد که جایگاه اصلی شان را در بین مردم پیدا کنند، بیان داشت: "به نظر من مهم ترین کاری که باید انجام داد تبلیغات است. تبلیغات بیشتر در کنار همکاری های جامع و پشتکار می تواند نجات دهنده این هنر و شناخت بیشتر آن در جامعه شود."

وی هم چنین اضافه کرد: "لباس زربافت یک لباس روز مره نیست و نباید توقع داشت مردم عادی و در شرایط عادی آن را به تن داشته باشند.این لباس برای خودش مقام و ارزش مشخصی دارد و در عصر امروز؛ نهایت می توان گفت این لباس ها برای مراسم خوب است و برای جشنواره ها و از این قبیل کارها"

کورش غربی سپس به درخواست کارشناس برنامه در باره سه لباسی که به عنوان نمونه در نشست نمایش داده شده بود توضیحاتی را ارائه کرد.

بعد از کورش غربی، علی نعیمایی، هنرمند درجه یک زری بافی و از معدود هنرمندان این عرصه ضمن اشاره به مستند برادر سیم خواهر زر، در باره هنر زری بافی و تجاری سازی آن گفت:

"در تاریخ کاربرد پارچه های زربفت و به طور کامل تر پارچه های فاخر، متوجه می شویم که یک لایه خاصی از مردم می توانند از این پارچه ها استفاده کنند، اینکه الان بخواهیم این هنر وارد عرصه عمومی شود؛ این اتفاق الان نمی افتد.و نمی شود این نگاه را به آن داشت." وی افزود: "باید در لایه خود هنر زری بافی به آن نگاه کرد و در همان نگاه خودش این هنر چیزی نزدیک به چهل سال است که حذف شده، و این پارچه جزئی از تاریخ ما است و نمی توان آن را ندیده گرفت. و باید به این نتیجه رسید که رواج این پارچه به اقتصاد این کشور کمک خواهد کرد. امروز در تمام دنیا در برند های مختلف و مشهور همیشه چند کار هست که به صورت دستی انجام می شود و آن بِرند ها نیز روی این لباس ها مانور بسیار زیادی می دهند. پس همانطور که اشاره شد ارزش این کار به دستی بودن آن است و در خاص بودن آن است. زری بافی را نیز می توان در این قسمت کاری دید. کاری که ما و تیمی که در تهران، کاشان و اصفهان در ذهن داریم این است که باز هم زری بافی شامل لایه بیشتری از مردم بشود یعنی لباسی را طراحی نکنیم که سی صد ملیون تومان قیمتش باشد و فقط چند نفر بتوانند تهیه کنند، بیاییم لباس را در رنج پایینتری تولید کنیم که مردم بیشتری بتوانند آن را تهیه کنند و بخرند. "

علی نعیمایی هم چنین بیان کرد: " مشکل ما فعلا در خرید مردم نیست، مشکل اصلی ما عدم شناخت مردم در حوزه زری بافی است و بیرون از این نشست، مردم وقتی به آن می گویی زری بافی می خندند و نمی دانند اصلا زری بافی یعنی چه؟ و هیچ آشنایی ندارند و این هنر خیلی گم شده است. از بیش از دو هزار سال پیش تا صد سال پیش این هنر مثل ادبیات ما مثل نقاشی مثل خوشنویسی ما یک وجه مهم و یکی از ارکان هنر این کشور بود و از پارامتر های مهم تمدن است. واز صد سال پیش تا امروز آن قدر گم شده است که خود ما هم آن را نمی شناسیم."

پس از علی نعیمایی، دهقان، از معدود هنرمندان در حوزه زری بافی در صحبت کوتاهی به ادامه بحث پرداخت و ضمن تایید مشکل عدم شناخت جامعه اظهار داشت: " در جامعه ما شناخت چندانی در باره هنرهای دستی و زری بافی وجود ندارد و ما امدیم کاری کردیم که این اتفاق بیافد و مردم بیشتر آشنا شوند. ما متاسفانه بازار نداریم و باید در این حوزه بازار سازی کنیم. رویکردی که امروز ما پیش گرفتیم این است که بتوانیم هنر جویانی را آموزش بدهیم و کسانی که درگیر این هنر هستند را بیشتر کنیم و طبیعتا افراد بیشتری با این هنر آشنا می شوند و به طبع وقتی این آشنایی بیشتر شود بازار هم ایجاد می شود و ما بحث بیشتری روی ساخت بازار داریم."

علی نعیمایی در باره سوال کارشناس مبنی بر ثبت ملی و جهانی بیان کرد: "این هنر با پرونده ای که آقای دهقان و دیگران زحمتش را کشیدند در سال 88-89 ثبت ملی شده است و در یونسکو متاسفانه دفاع مناسبی از این کار نشد و در آنجا یک تیم برای ثبت دو رشته مخمل بافی و زری بافی رفته بودند. و چون کارشناسان اشاره کردند که یک تیم برای ثبت دو موضوع رفته است متاسفانه وقت را به هیچ کدام ندانند و این فرصت از دست رفت."

هم چنین دهقان در باره این موضوع گفت: " افرادی که به آنجا رفتند شناخت خوبی را نسبت به منسوجات و در کل نساجی نداشتند و ایرادی که نماینده یونسکو گرفت این بود که اگر این دو رشته یعنی مخمل بافی و زری بافی جدا از هم هستند، چرا متولیان و دست اندر کارانشان یک گروه هستند و نماینده ما نتوانسته بود جواب بدهد و که این امر طبیعی است که برای مثال اگر کسی رانندگی بلد هست هم می تواند وانت براند و هم سواری! و به خاطر پاسخ ندادن به این سوال متاسفانه این پرونده را بر گرداندند البته این پرونده رد نشده است و برای اصلاح برگردانده شده است."

وی افزود: "فعلا متاسفانه در آن دوره چون می شد تعداد پرونده های بیشتری ارائه شود اقدام مجددی برای ثبت آن صورت نگرفت و در قانون جدید بیان شده است که سالی یک پرونده باید برای ارائه وارد بشود که متاسفانه در بخش صنایع دستی، فعلا پرونده ای ورود نکرده."

برنامه با پرسش و پاسخ حضار ادامه پیدا کرد و بعد از آن، خانم فکوری به عنوان موزه دان پیشنهاد ورود این هنر به موزه ها را مطرح و کاربردی کردن زری بافی را از این جنبه مورد بررسی قرار داد.

سپس در ادامه برنامه از عوامل نمایشگاه "دیدار نقش مینا و زر" و هنرمندان این مجموعه تقدیر به عمل آمد.

بعد از این گفت گو، مستند "برادر سیم، خواهر زر" با هنرمندی لیندا کیانی، به مدت 58 دقیقه به صورت خصوصی اکران شد. پس از اکران این مستند که به طور خاص به هنر زری بافی پرداخته بود، سوالاتی از علی مقامی کارگردان و تهیه کننده مستند برادر سیم، خواهر زر و محمدرضا عابدی شاهرودی نویسنده و فیلم نامه نویس این مستند پرسیده شد.


پس از پخش مستند، کارشناس برنامه سوالات خود را از محمدرضا عابدی شاهرودی و علی مقامی مطرح کرد.

محمدرضا عابدی شاهرودی در پاسخ به این که چه چیزی باعث شد وی به سمت نوشتن این کار برود و به نظر او اهمیت وارد کردن این هنر به حیطه مستند سازی چه قدر می تواند مهم باشد، گفت: "مهم ترین مسئله که در تمدن و فرهنگ وجود دارد، و در مستند هم سعی بر آن داشتم که به آن اشاره کنم، حفظ خط هویت زبانی است. چرا که زبان نه تنها مقدم بر انسان و تفکر است و بلکه مقدم بر مکان است. همه چیز در زیر مجموعه زبانی و جهان زبان قابل بررسی است. در این هنر همان طور که اساتید مطح کردند، در صد تا صد و پنجاه سال اخیر این مسئله خط زبانی قطع شده است  و ارتباط زبانی از بین رفته است یعنی اینکه اسطوره ها، افسانه ها از بین رفته است، رنگ از بین رفته، طرح از بین رفته، خود زبان، به ما هو زبان از بین رفته است. به این معنا که ارتباط خطی زبانی اش از بین رفته است. و برای همین است که کسی دیگر با این نوع جهان زبانی ارتباطی بر قرار نمی کند."

او همچنین اضافه کرد: "بحث ما فقط یک نخ نیست! وقتی یک نخ نمی خواهد که دیگر یک نخ باشد، این نخ حافظه تاریخی است، حافظه زبانی و حافظه تمدنی است. بدون این نخ نه تمدن به وجود می آید، نه تاریخ به وجود می آید و نه هویت. و این مستند یک گام کوچک است که کنار گام های دیگر باید قرار گیرد برای آنکه این یاد آوری مجدد اتفاق بیافتد."

بعد از این پرسش نوبه به پرسی از علی مقامی رسید. علی مقامی در پاسخ به این سوال که هنر زری بافی را از لحاظ اقتصاد هنری در چه چیزی می بیند و اینکه چه چیزی او را علاقه مند به ساخت مستند در باره این موضوع کرد، اظهار داشت: "آشنایی من با زری بافی از سال 81 بود که داخل سازمان میراث فرهنگی کاشان شروع کردم و مدت دو سال در مرکز هنر های سنتی کاشان بودم. در آنجا از ما درخواست هایی بود که برای ارائه راحت تر این هنر، بیاییم و این را به صورت کاربردی تری یعنی به صورت مستند ارائه کنیم. از آن موقع ایده آن شکل گرفت و دو سال قبل طرحی داده شد و به صورت اجرایی در آمد."

او هم چنین به سوال مجری برنامه در خصوص اینکه برای ساخت این مستند او باید این هنر را در سه شهر تهران، کاشان و اصفهان دنبال می کرد و توجه به هنرهای سنتی ایرانی را در مردم این سه شهر چگونه ارزیابی می کد، و شناخت کلی مردم را از صنایعی مثل زری بافی و ترمه چگونه می بیند گفت: "با نود تا نود و پنج درصد مردمی که صحبت می کنیم حتی مردم کاشان خیلی کم اطلاع دارند راجع به این هنر و این است که نقش مدیا و رسانه در پرداختن به هنر سنتی بسیار مهم است. و متاسفانه این موضوع خیلی کم پرداخته شده است و خیلی ضعیف به آن اشاره شده است. با وجود پیشنهاد های زیادی که می دهیم و هنوز هم داریم هنوز خیلی قوی به این موضوع پرداخته نشده و الان در همین حدی که حمایت شده است از این مستند فکر می کنم بسیار کمک کننده باشد هم به اقتصاد این هنر و هم شناخته شدن آن بین مردم."

بعد از  این سوال مجدد نوبت به عابدی شاهرودی رسید و در پاسخ به این سوال که پرداختن به مسئله جزئی زری بافی با توجه به وجود هنر های کلی تر در صنایع دستی و هنر های سنتی و بومی در ایران، چه نقش و اهمیتی می تواند در فرهنگ و تمدن ایرانی داشته باشد؛ گفت: "من مجدد به همان بحث زبان جهانی باز می گردم، هر جهان زبانی در یک نژاد یا در یک سرزمینی که واقع می شود، دارای شرایطی است درک اینکه هر تمدنی در چه حیطه جغرافیایی و نژادی به وجود می آید مسئله مهمی است."

وی افزود: "نژاد و تمدنی که در این سرزمین است مخصوص به خودش است مثل فرش، مثل شعر و نه حتی داستان نویس که مخصوص به اروپا است و بعد ها وارد حیطه نژادی و زبانی دیگری شده است. در کنار این ها اما پارچه وجود داشته است، طرح و رنگ وجود داشته. به همین دلیل است که زری بافی در مجموعه کالاهای فرهنگی ای که مختص به همین نژاد و سرزمین است اگر حفظ شود مولفه به وجود آمدن فرهنگ و تمدن شناخته می شود. یعنی چیزی است که می تواند حافظه تاریخی گذشته را به امروز منتقل کند و بعد به نسل بعدی انتقال دهد."

او هم چنین اضافه کرد: " تمامی آن افسانه ها و آن اسطوره ها که ما از آن صحبت می کنیم در تار و پود این طرح ها وجود دارد و تنها یک طرح نیست که به خاطر شیک بودنش روی لباس یک ملکه ای یا یک پادشاهی قرار می گیرد، بلکه چیزی است که در حکم انتقال اسطوره و افسانه است مثل کاری که جناب فردوسی در شاهنامه انجام می دهد. او از طریق شعر این کار را کرد و یک هنرمند طراح از طریق طرح و نقش پارچه این انتقال را انجام می دهد."

پس از عابدی شاهرودی مجدد زمان به علی مقامی می رسد و در باره تکنیک های کارگردانی و تلاش های کارگردانی توضیحاتی را ارائه می کند. و در باره پرسش کارشناس مبنی بر اینکه ساخت این مستند ها چه میزان می تواند در رشد فرهنگ و تمدن ایران موثر باشد و چگونه حمایت هایی از این کار شد پاسخ داد: "من فکر می کنم حمایتی که انجام شده است برای اینکه مدیای ساخته شده در حوزه صنایع دستی را پوشش بدهد کم است  و خیلی هم کم است اما به هر حال در این اثر ما هم حمایت سازمان میراث فرهنگی را داشتیم و هم حمایت اساتید زری بافی آقای نعیمایی و آقای دهقان و هم حمایت  آقای عابدی شاهرودی و دیگر عزیزان را با توجه به اینکه گروهی پانزده نفره حرفه ای که بود و این موضوع در مستند ها کمتر مشاهده می شود و این مستند نسبت به سایر مستند هایی که در سازمان ساخته می شود اثر بزرگی به حساب می آید."

  بعد از این صحبت ها عابدی شاهرودی در پاسخ به اینکه ایده این داستان چگونه به ذهن او رسیده است ضمن بیان این موضوع که اساسا هیچ نیازی به حمایت هیچ جایی نیست و باید به ایجاد بازار فکر کرد و وظیفه مدیریت این حوزه حفظ و ایجاد بازار است و نه تبصره ها! بیان کرد: "این هنر را اساتید حفظ می کنند و برای این که بتوانند این هنر ها را زنده نگه دارند به بازار احتیاج دارند."

او همچنین اضافه کرد: "ایده اصلی این مستند از همان تلاش های آقای مقامی و اساتید شکل می گیرد و ایده آن در دیگر صنایع دستی نیز بوده است. چون زری بافی در حال از بین رفتن بود و به آن پرداخته نمی شد و مستند خوبی در مورد آن موجود نبود، نیاز به گامی داشت برای بهتر شناخته شدن این هنر که بتواند در ثبت یونسکو هم به آن کمک کند چرا که مرحله اول شناختن این ماجرا و این هنر است. نزدیک به یک سال و نیم تحقیقات میدانی این کار به طول انجامید و تیم هایی کا کارگردان اثر با آن ها کار می کردند تخقیقات و سفر هایی را در سه شهر تهران و اصفهان و کاشان ترتیب دادند و گروه های عکس برداری و فیلم برداری فرستاده شدند و اساتید شناسی شدند و بعد از آن تصمیم گرفته شد که یک حالت داستانی ملایمی هم به کار اضافه شود. و با هنرمندی یک چهره شناخته شده سینما و تلویزیون این کار تبدیل به یک مستند داستانی شد و در ماه مبارک سال گذشته قیلم برداری نهایی به مدت دو هفته انجام شد و نحوه شکل گیری و نوشتن این مستند به این گونه بوده است."

در آخر این نشست علاوه بر صحبت ها و پرسش هایی در باره مستند، اساتید و حضار در کنار آثار طراحی شده عکس یادگاری ای گرفتند و جلسه به پایان رسید.

جلسات تحت عنوان سلسله نشست هنرهای بومی ایران توسط گروه هنر انجمن اندیشه و قلم ادامه دار خواهد بود.

   

 

پربازديدترين برنامه ها

انتقاد پروازی از کم توجهی شیعه به فعل ائمه در مقابل حدیث

گزارش تصویری از مراسم رونمایی سايت و کتابهای جدید

تلفيق نظريات علوم انسانی و واقعيات عينی رمز اثرگذاری كتابهای موفق است

دغدغه‌های اعضای انجمن اندیشه در حضور آیت‌الله هاشمی

نشست «موسیقی؛ ممنوع یا مشروع؟» برگزار می شود

گزارش تصویری نشست سالانه انجمن و مراسم ضیافت افطار

سطحی‌نگری در ايران جواب نمی‌دهد

گزارش تصویری «علل عدم پایایی نظام حزبی در ایران»

گزارش تصویری نشست «منشور حقوق شهروندی

آئین رونمایی از کتابهای دکتر دبیری مهر

گزارش «پیامدهای افزایش تنش در روابط ایران و عربستان»

گزارش تصویری نشست «شهید رجایی؛ مردمی یا پوپولیست»

گزارشهای تصویری

اطلاعات تماس

 تلفن دفتر مرکزی: 021-77641180
 شماره دورنگار: 021-77654703
 آدرس: تهران، سه راه طالقانی، خيابان خواجه نصير، كوچه مفيدی، پلاك يك، مجتمع مفيد، واحد 17
کدپستی: 6116631191
شبکه های اجتماعی:  

   

Template Design:Dima Group