ابومحبوب: نثر آل احمد آمیخته با تندخویی است / بخارایی:هدایت و جلال در آخر کار هر دو به سر در گمی رسیدند

 ششمین  نشست از سلسله برنامه های تخصصی صد سال ادبیات ایران، تحت عنوان " جلال آل احمد از واقعیت تا قرائت رسمی " با حضور دکتر ابومحبوب و دکتر بخارایی بر گزار شد.

به گزارش روابط عمومی انجمن اندیشه و قلم، در این نشست به همت  گروه هنر انجمن اندیشه و قلم در خانه اندیشمندان علوم انسانی، غروب چهارشنبه ۱۲ آذر ساعت ۱۷ برپا شد، از نگاهی انتقادی به آثار و زندگی جلال و تاثیر اجتماعی وی پرداخته شد.

دکتر ابومحبوب درباره « بارز ترين ويژگي هاي سبك شناسانه داستان آل احمد» گفت: آل احمد داستان نویسی را بدون اطلاع از داستان نویسان پیش از خودش شروع می کند و تجربه داستان نویسی ندارد برای همین وقتی شروع می کند به داستان نویسی، داستان های او از همان ابتدا داستان های نیرومندی نیستند و چون در زمان ویژه ای پدید آمدند و از طرفی در نشریه سخن چاپ شدند مورد توجه واقع شدند . به آثار او «آثار بی سبک» می گویند و مثلا داستان زیارت ساخت مشخصی ندارد و در داستان های بعدی وی کم کم سبکی شکل می گیرد.

نثر آل احمد آمیخته با تندخویی است

وی با بیان این که آثار جلال آل احمد «نباید در سطح آموزش و پرورشی تدریس شود» با طرح این ادعا که «آثار جلال بد آموزی دارد.» توضیح داد: نثر آل احمد آمیخته با تندخویی است! جلال آدم تندی بود و به هر حال این ویژگی تندخو بودن او در نثر وی نیز تاثیر گذاشته است. او در نوشته هایش به عنوان نویسنده، دخالت می کند و وارد می شود و به اصطلاح کارش «سابجکتیو» می شود در صورتی که کارش این نیست! و عبارات تحقیر آمیز و این تندی باعث می شود که به عنوان یک مؤلف نتواند به عمق برود. برای همین حوادث و ماجرا ها در سطح می گذرد.

 

هدایت و جلال در آخر کار هر دو به سر در گمی رسیدند

در ادامه نشست احمدرضا توجهی، مجری برنامه در خصوص تاثير جريان های روشنفكری دهه های بيست و سی از جمله كسروی و صادق هدايت بر جامعه و همچنين جلال پرسید که دکتر بخارایی، جامعه شناس گفت: فکر آشقته جلال علاوه بر خودش گویا روی نثر او نیز تاثیر گذاشته است و می توان یک بخشی از علت آن را دوره های تاریخی متضادی دانست که جلال در آن زندگی می کرده است. چون ما خیلی محصول زمانه هستیم.

وی افزود: داستان هدایت و کسروی از جلال خیلی متفاوت است. جلال از یک طرف از کسروی تجلیل می کند و در جایی دیگر پیروان کسروی بودند (در مجله پیمان) را مقایسه می کند با بهایی ها که فرقه سازی می کند. اما احساس می کنم هدایت و جلال در آخر کار هر دو به سر در گمی رسیدند. نمی گویم نهلیست! اما جلال هم در آخرین نوشته هایش نشان می دهد به شدت سردرگم و نا امید است. البته او به خودش می گوید روشنفکر و من فکر می کنم «خاکستری فکر» عبارت بهتری است. گاهی اوقات این سو و گاهی آن سو و این باعث آشفتگی فکری می شود، فکری روشن و تاریک!

 بخارایی گفت: جلال وقتی می خواهد غرب زده ها را مورد نقد قرار بدهد، خیلی روی واژه تجدد پافشاری می کند! و من تردید دارم که جلال فرق بین مدرنیسم و تجدد خواهی را درک کرده باشد و اساسا فکر درستی در باره آنها داشته باشد . برای مثال یکی از مباحث مهم تجدد، آزادی انسان بود، آیا جلال با آزادی انسان مخالف بود؟! حقوق بشر، آیا مخالف بود؟  احتمالا مخالف نبود و او می توانست مصداق ها را نقد کند و مورد پرسش قرار دهد.

جلال ماشینیسم را معادل مدرنیسم قرار داده

دکتر ابومحبوب در ادامه درباره سير داستان نويسی و ميزان تاثير گذاری جلال بر ادبيات داستانی مدرن ايران گفت: وقتی به آثار جلال رجوع می کنیم می توانیم به این برسیم که آل احمد تعریف درستی از مدرنیسم ندارد و خود غرب زدگی را هم درست تشخیص نداده است. در واقع ماشینیسم را معادل مدرنیسم قرار داده است و شروع به زدن می کند. ما در حوزه مدرنیسم ماشینیسم هم داریم اما همه مدرنیسم این نیست، در کشور های سوپر مدرن هم هم ماشینیسم نقد می شود چه برسد به جامعه ما که مدرن نبوده و می خواهد مدرنیستم را نقد کند.

این استاد ادبیات با بیان این ادعا که «آل احمد اصلا نویسنده حرفه ای نیست» ادامه داد: آل احمد حرف هایش را در قالب داستان می خواهد بگوید! بنابر این داستان برای او ابزار است و ادبیات برای او وسیله ای است برای بیان حرف های خودش و برداشت ذهنی اش... و بنابر این آل احمد بینش زیبا شناسی ندارد! نویسنده حرفه ای کسی است که نتواند ننویسد! شاعر حرفه ای کسی است که نتواند شعر نگوید. اما آل احمد توانست  داستان ننویسد و به سمت مقاله نویسی روی آورد. سیر نویسندگی آل احمد نشان می دهد به عنوان یک متفکر مقاله نویس   می توان روی آل احمد حساب کرد و نوشته هایش را برای شناخت محیط جامعه خودش می توان  مورد بررسی قرار داد و نوشته هایش مثل شعر های دوره مشروطه تاریخ مصرف دارد.

شاید آل احمد می گفت: می نویسم، پس هستم!

در ادامه این نشست موضوع تاثیر متقابل جلال سال هاي ٣٠ تا ٤٠ و جامعه مطرح شد که دکتر بخارایی در توضیحاتی گفت: تعریفی که جلال از روشن فکری می کند آن تعریفی نیست که ما از «اینتلکچوال» داریم . این واژه تعریف خودش را در عصر روشنگری دارد و ما نمی توانیم از طرف خودمان یک معنی به یک لغت تحمیل کنیم و بعد شروع کنیم به مقابله کردن با آن.

وی با اشاره به جمله مشهور جلال درباره شیخ فضل الله نوری، که «من نعش آن بزرگوار را بر سر دار همچون پرچمی می دانم که به علامت استیلای غرب زدگی پس از ۲۰۰ سال کش مکش بر بام سرای این مملکت افراشته شد» اظهار کرد: معنی این جمله این نیست که جلال آل احمد مدافع تفکر شیخ فضل الله نوری مشروعه خواه است. او  وقتی به حزب توده می پیوندد اولین کتابی که ترجمه می کند به عنوان کتابی است که دارد با خرافات مبارزه می کند. اینجا اگر بحث شیخ فضل الله است به این اعتبار است که می گوید این به خشونت تبدیل می شود. او حتی از ترور کسروی هم دفاع نمی کند. او در یک کش و قوس درونی است و به نظر من اگر امروز بود که فضای باز برای گفتگو بیشتر است قطعا آنقدر مستعد بود که متفکری پیش رو بشود اما در آن دوران و فضای بسته، حضور تفکر روحانیت و داستان شیخ فضل الله و بحث مشروطه، رضا خان، زیاده خواهی شوروی، نفت شمال، آشفتگی ها و ... و شخصیت جلال از هر دری سخن می گوید. شاید آل احمد می گفت: می نویسم، پس هستم!!! یعنی حس می کنم جلال اول می نوشت و این قلم تند تند کار می کرد، مثل شریعتی ؛ بعد شروع می کرد به فکر کردن!

چرخش‌های جلال ۱۸۰ درجه‌ای است

این جامعه شناس چرخش های جلال را ۱۸۰ درجه ای و غیرطبیعی خواند و گفت: حرکت جلال و شریعتی مثل دو ماراتن می ماند، تا یک جایی جلال می دود و می رود جلو از یک جایی به بعد مسیر را به شریعتی می سپرد. گویا جلال به شریعتی آموخته بود که از مذهب استفاده بشود برای مبارزه با استبداد.

 

دکتر ابومحبوب نیز جنگ و دعوای غرب و شرق در آثار آل احمد را یک دعوای زرگری و دن کیشوتی دانست و گفت: اگر صداقتی در کار است باید نگرش دقیق تر و عمیق تر و فلسفی تری به کار بست. «زدگی ها» حرفی است مربوط به همان دوران با رشد و نفوذ تبلیغات حزب توده و دیگران در میان جامعه ایران و از طرف دیگر اگر تو می گویی غزب زدگی باید دید: «ما چگونه غرب زده شده ایم؟». چرا هیچ گاه حمله مغول ها و اعراب را نمی گوییم شرق زدگی؟ بحث ارتباط تمدن ها با چیزهای دیگر است که این را باید یک روشنفکر درک می کرد یعنی رابطه تمدن ها، بده بستان تمدن ها باید درک شود.

وی با بیان این که آل احمد بر هیچ نویسنده ای تاثیر نگذاشت، افزود:  غلامحسین ساعدی در داستان هایش که   رمان روستایی است، چیز دیگری است و اصلا متاثر از آل احمد نیست. در شرایط تاریخی آن زمان، نویسندگانی مثل آل احمد باید تحلیل های درستی ارائه می دادند که همان می شود از این تحلیل ها کسانی مثل شریعتی هم در می آیند که با آن شور و احساسات که بین نسل جوان هم خیلی تاثیر گذاشت و ما هم در جوانی تحت تاثیر بودیم اما امروزه می بینیم که آن تحلیل ها و صحبت ها سطحی بود.

بخارایی در ادامه تفسیر سیمین دانشور که جلال را یک نویسنده با نگرش سیاسی خوانده، تصدیق کرد و گفت: البته این جا نیاز است که از روشنفکر سخن گفته شود. روشنفکری در واقع آزاد اندیشی فارغ از همه چیز نیست. این لفظ آزاد اندیشی حرف غلطی است. اتفاقا به روش مقید هستی و ذهن شما باید جنبه انضمامی داشته باشد به واقعیت نه یک وهم و موهوم ذهنی! منتها جلال چون در چارچوب فکر نمی کرد، روشنفکرانه فکر نمی کرد و برای همین دچار تعارضات می شد و هم زمان در چندین جبهه خودش را درگیر می کرد و نهایتا در کتاب یک چاه و دو چاله و شرح احوالات خودش، که متوجه می شویم تضاد از خانواده شکل می گیرد، می گوید خودم می خواهم خودم را شلاق بزنم و می گوید این یعنی مازوخیست؟ آدم احساس می کند که جلال در مثلثی قرار گرفته است که سه راس دارد، که یک راس آن لغزش، یک راس آن شلاق و یک راس دیگر خودشناسی است و در این سه گانه خودش را اسیر کرده است و خودش را گناه کار و مسئول می داند و می خواهد کنش گری سیاسی بکند منتها باید پرسید این جور کنش گری ها چه بازتابی دارد؟

وی ادامه داد: اگر شما از یک چیز همه چیز را بیرون آوردید یعنی آن چیز هیچ نیست . همه می توانند یک تفکر از آثار جلال به نفع خودشان بیرون بیاورند. و همین که جلال همه چیز را می گوید،  بحران ایجاد می کند. خوب بود جلال کم می گفت، اما درست می گفت.

جلال رئالیست اجتماعی است، اما باعث پیدا شدن نظریات جامعه شناسی نشد

احمد ابومحبوب درباره تاثیر كار جلال آل احمد  بر جامعه شناسان و متفكران زمان خود از جمله دكتر شريعتي گفت: به هر حال آل احمد یک نویسنده متعهد است از آغاز تا پایان، اما وقتی جامعه شناسی را یک علم در نظر می گیریم، پس باید آثار و دیدهایی به جامعه شناسان بدهد و جامعه شناسان تحلیلش بکنند و نقد جامعه شناسی بکنند با آثار وی. آل احمد بحث های اجتماعی را مطرح کرده، رئالیست اجتماعی هست، و بر متفکران سیاسی و سیاست گرا تاثیر داشته، اما آیا باعث پیدا شدن نظریات و تئوری های جامعه شناسی جدید شده ؟ نه! آیا مکتب و نظریه و نگرش جامعه شناسی پدید آورده؟ نه!

به گفته این استاد ادبیات، «مدیر مدرسه» فشرده شده جامعه ایران است. در بسیاری از داستان های آل احمد شخصیت معلم است و مثل خود آل احمد و نشان می دهد که آن خود آل احمد است.آنجا به عنوان یک روشن فکر نگاه می کند اما خوب که نگاه بکنیم چه در مدیر مدرسه چه در نفرین زمین چه در سرگذشت کندوها؛ آن فردی که وجهه روشن فکر دارد، مجبور به ترک میدان می شود! استعفا می دهد، کنار می رود، چرا؟ چون آل احمد انگار می خواهد بگوید هیچ کاری نمی شود کرد، چرا زور می زنید؟! و روشن فکر نمی تواند در این جامعه که مثل روستا مطرح شده کار اساسی بکند؛ چرا؟ برای اینکه دنیای مدرن بحث سیستم است و سیستم عمل می کند، فرد عمل نمی کند!

 در پایان نشست اساتید به پرسش حضار پاسخ دادند .

پربازديدترين برنامه ها

انتقاد پروازی از کم توجهی شیعه به فعل ائمه در مقابل حدیث

گزارش تصویری از مراسم رونمایی سايت و کتابهای جدید

تلفيق نظريات علوم انسانی و واقعيات عينی رمز اثرگذاری كتابهای موفق است

دغدغه‌های اعضای انجمن اندیشه در حضور آیت‌الله هاشمی

نشست «موسیقی؛ ممنوع یا مشروع؟» برگزار می شود

گزارش تصویری نشست سالانه انجمن و مراسم ضیافت افطار

سطحی‌نگری در ايران جواب نمی‌دهد

گزارش تصویری «علل عدم پایایی نظام حزبی در ایران»

گزارش تصویری نشست «منشور حقوق شهروندی

آئین رونمایی از کتابهای دکتر دبیری مهر

گزارش «پیامدهای افزایش تنش در روابط ایران و عربستان»

گزارش تصویری نشست «شهید رجایی؛ مردمی یا پوپولیست»

گزارشهای تصویری

اطلاعات تماس

 تلفن دفتر مرکزی: 021-77641180
 شماره دورنگار: 021-77654703
 آدرس: تهران، سه راه طالقانی، خيابان خواجه نصير، كوچه مفيدی، پلاك يك، مجتمع مفيد، واحد 17
کدپستی: 6116631191
شبکه های اجتماعی:  

   

Template Design:Dima Group