حاتم قادری: بازرگان مثل روشنفکران دینی دنبال ارائه نقشه راه بود، اما کتابش بیشتر زمینه ساز رادیکالیسم شد

بازرگان به عنوان یک روشنفکر دینی به دنبال گرفتن نقشه راهی از دین بود، اما کتاب راه طی شده او به جای این که در جای خودش استفاده شود جای دیگری قرار گرفت و زمینه ساز تقویت اندیشه رادیکالی در کشور شد.

به گزارش روابط عمومی انجمن اندیشه و قلم، دکتر حاتم قادری در همایش« بازرگان و انقلاب اسلامی» که در آمفی تئاترمجتمع فرهنگی الرحمن برگزار شد، در سخنانی با موضوع «الهیات سیاسی بازرگان، اندر مستی و خماری جستجوی نقشه ی راه» اظهار کرد: در زمان مشروطه جامعه  ایران با مجموعه ای روبه رو بود که به تمام آن احساس غریبی داشت و نخبگان سعی می کردند درک کنند دنیای جدید چگونه دنیایی است و چه مولفه هایی دارد و ما در دوران مشروطه با روشنفکر دینی هنوز مواجه نشده بودیم.

وی در ادامه گفت: در مشروطه این افراد بسیار کم بودند، اما در جریان جنگ دوم جهانی مشاهده می‌کنید جامعه شروع به تولید روشنفکر دینی کرد. روشنفکر دینی که در دهه ۲۰ شکل گرفت، مهم‌ترین هدفش این بود که به چالش هویتی ایرانیان پاسخ دهد؛ روشنفکر دینی تصورش بر این بود که می‌تواند یک نقشه راه از دل دین بیرون بکشد. مهندس بازرگان هم مفروضشان این بود که دین حاوی نوعی نقشه راه است، یعنی نقشه ای که به شما جامعیت بدهد و شما را در نهایت به سرمنزل مقصود برساند.

استاد علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس اظهار داشت: بخش اعظمی از انرژی روشنفکران، صرف پیدا کردن نقشه راه و یا ساختن آن نقشه براساس توصیه ها و روایات و سنن گذشته بوده و معتقد بودند نقشه راهی وجود دارد و کتاب «راه طی شده» ایشان جزو کتاب هایی است که بسیار خوانده شده، ولی با یک شوربختی خاصی روبه رو بوده که بیش از آنکه بخش معرفتی آن مورد توجه قرار گیرد، تبدیل به کتابی شده است که در خدمت رادیکالیسم سیاسی و ایدئولوژی بوده است.

او ادامه داد: بازرگان دراین کتاب در پاسخ به  سوال وضعیت غرب چیست؟ و مناسبات غرب و دین چیست؟ می گوید: راه انبیا راه بشر است، یعنی راهی که قرار بود انبیاء با یک وضعیت خاصی برای بشر رقم بزنند، بشر توانسته با پای خودش طی کند و همین راه بشر و راه انبیاء بود که مجاهدین را متقاعد کرد.

وی گفت: البته نكته مثبت این کتاب، خاكستری ديدن جهان و غرب بود، نه شيطانی ديدن جهان. با این حال امروز میبینیم بسیاری از بزرگان روی افتراقات تکیه می‌کنند، درصورتی که نگاه ما نباید اشتباه باشد.

حاتم قادری افزود: بازرگان در آخر به اینجا می رسد که اصلا نقشه راهی وجود ندارد و قرار نبوده نقشه ای وجود داشته باشد و این خوانش مهمی است که مرحوم مهندس بازرگان با مستی شروع کرد اما با خماری صبحگاهی تموم کرد. با این حال خیلی ها هنوز در مستی پیدا کردن مسیر راه هستند، کسی که نقشه راه می خواهد نقشه کش هم می خواهد و نمی تواند نقشه واحد بخواهد و تکثر سیاسی، دموکراسی یا حقوق مدنی داشته باشد.

قادری تاکید کرد: مهندس بازرگان و روشنفکران بر این عقیده بودند که اصولا دین حاوی نوعی نقشه راه است و از صلابتی برخوردار است که بشر می‌تواند از آن استفاده کند و در نهایت انسانها را به سرمنزل مقصود برسد. 

به گفته او، البته اعتقاد به نقشه راه فقط مختص ایران نبود و کل کشورهای خاورمیانه درگیر آن بودند، «مانیفست مارکس» هم همین را می‌گوید که نمی‌توان مقابل سرمایه‌داری ایستاد. وقتی شما با مشروطه و دنیای جدید روبه‌رو می‌شوید همه چیز در آن تغییر کرده است.» 

نسل بازرگان توان زیادی از خود گذاشت

این استاد دانشگاه همچنین یادآور شد: چپ جهانی که در ایران هم وجود داشت نیاز به نقشه راه را دو چندان می‌کرد. تصور بر این بود که دین این نقشه راه را دارد. تا جایی که به نظر خود من برمی‌گردد این است که ادیان نقشه راه ندارند و این تصور غلطی است. وقتی به نسل مهندس بازرگان برمی گردیم به آنجایی می‌رسیم که آنها بخش زیادی از توان خود را گذاشته‌اند تا نقشه راه را پیدا کنند. به بیان دیگر می‌توان گفت که همه به دنبال نقشه راه هستند و حالا شیوه‌ها متفاوت است.

 

پربازديدترين برنامه ها

انتقاد پروازی از کم توجهی شیعه به فعل ائمه در مقابل حدیث

گزارش تصویری از مراسم رونمایی سايت و کتابهای جدید

تلفيق نظريات علوم انسانی و واقعيات عينی رمز اثرگذاری كتابهای موفق است

دغدغه‌های اعضای انجمن اندیشه در حضور آیت‌الله هاشمی

نشست «موسیقی؛ ممنوع یا مشروع؟» برگزار می شود

گزارش تصویری نشست سالانه انجمن و مراسم ضیافت افطار

سطحی‌نگری در ايران جواب نمی‌دهد

گزارش تصویری «علل عدم پایایی نظام حزبی در ایران»

گزارش تصویری نشست «منشور حقوق شهروندی

آئین رونمایی از کتابهای دکتر دبیری مهر

گزارش تصویری نشست «شهید رجایی؛ مردمی یا پوپولیست»

گزارش «پیامدهای افزایش تنش در روابط ایران و عربستان»

گزارشهای تصویری

اطلاعات تماس

 تلفن دفتر مرکزی: 021-77641180
 شماره دورنگار: 021-77654703
 آدرس: تهران، سه راه طالقانی، خيابان خواجه نصير، كوچه مفيدی، پلاك يك، مجتمع مفيد، واحد 17
کدپستی: 6116631191
شبکه های اجتماعی:  

   

Template Design:Dima Group